Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 17,5% dân số trưởng thành trên toàn cầu đối mặt với tình trạng vô sinh. Đây là vấn đề y khoa phổ biến nhưng vẫn còn nhiều hiểu lầm. Hiểu rõ vô sinh là gì, nguyên nhân và các phương pháp hỗ trợ giúp các cặp đôi chủ động hơn trong hành trình tìm kiếm con cái.
1. Vô sinh là gì theo định nghĩa y khoa?
Vô sinh là một trong những vấn đề nhạy cảm ở cả nam và nữ, nhất là đối với cặp vợ chồng kết hôn được lâu năm mà vẫn chưa có con. Vậy vô sinh là gì? Vô sinh (infertility) là tình trạng một cặp đôi không thể thụ thai sau ít nhất 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn mà không sử dụng biện pháp tránh thai. Với phụ nữ trên 35 tuổi, mốc thời gian được rút ngắn xuống còn 6 tháng do khả năng sinh sản suy giảm nhanh hơn theo tuổi tác.
Cần phân biệt rõ vô sinh không đồng nghĩa với tuyệt đối không thể có con. Nhiều trường hợp vẫn có thể thụ thai thành công nhờ can thiệp y khoa hoặc thay đổi lối sống phù hợp.
Vô sinh là g? Vô sinh là tình trạng một cặp vợ chồng quan hệ hơn 1 năm mà người vợ vẫn chưa thụ thai dù không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào.
Vô sinh nguyên phát
Vô sinh nguyên phát (primary infertility) xảy ra khi một cặp đôi chưa từng thụ thai thành công dù đã cố gắng trong thời gian quy định. Đây là trường hợp phổ biến nhất khi các cặp đôi lần đầu tìm đến hỗ trợ y khoa.
Vô sinh thứ phát
Vô sinh thứ phát (secondary infertility) là tình trạng cặp đôi đã từng thụ thai hoặc sinh con trước đó nhưng không thể mang thai lại. Nguyên nhân có thể liên quan đến sự thay đổi sức khỏe, tuổi tác hoặc các yếu tố mới phát sinh theo thời gian.
2. Nguyên nhân vô sinh ở nam giới
Yếu tố vô sinh nam chiếm khoảng 40–50% các trường hợp vô sinh ở cặp đôi. Các nguyên nhân chính bao gồm:
Bất thường về tinh trùng
Chất lượng và số lượng tinh trùng đóng vai trò quyết định khả năng thụ thai. Các vấn đề thường gặp gồm:
- Tinh trùng ít (oligospermia): số lượng dưới 15 triệu/ml tinh dịch
- Tinh trùng yếu (asthenospermia): khả năng di chuyển kém, không đủ sức đến gặp trứng
- Tinh trùng dị dạng (teratospermia): hình thái bất thường ảnh hưởng đến khả năng xâm nhập trứng
- Không có tinh trùng (azoospermia): tinh dịch hoàn toàn không chứa tinh trùng
Nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới là do tinh trụng gặp vấn đề bất thường như: tinh trùng yếu, số lượng tinh binh ít, tinh trùng bị dị dạng,…
Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây vô sinh nam, chiếm khoảng 35–40% trường hợp. Tĩnh mạch giãn làm tăng nhiệt độ tinh hoàn, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh tinh.
Tắc ống dẫn tinh
Ống dẫn tinh bị tắc nghẽn do viêm nhiễm, chấn thương hoặc dị tật bẩm sinh khiến tinh trùng không thể xuất ra ngoài dù tinh hoàn vẫn sản xuất bình thường.
Các yếu tố khác
Nguyên nhân vô sinh khác bao gồm rối loạn nội tiết, nhiễm trùng đường sinh dục, tinh hoàn ẩn, tiền sử hóa trị hoặc xạ trị, và lối sống không lành mạnh (hút thuốc, uống rượu nhiều, tiếp xúc hóa chất độc hại) đều có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nam giới.
3. Nguyên nhân vô sinh ở nữ giới
Yếu tố vô sinh nữ cũng chiếm tỷ lệ tương đương trong các trường hợp vô sinh. Các nguyên nhân chính gồm:
Rối loạn rụng trứng
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 25–30% trường hợp vô sinh nữ. Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), suy buồng trứng sớm, rối loạn tuyến giáp hoặc tuyến yên đều có thể gây ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng.
Tắc vòi trứng
Vòi trứng (ống dẫn trứng) là nơi tinh trùng gặp trứng để thụ tinh. Khi vòi trứng bị tắc do viêm nhiễm vùng chậu, nhiễm chlamydia hoặc lậu, quá trình thụ tinh tự nhiên không thể diễn ra.
Lạc nội mạc tử cung
Mô nội mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung, gây viêm, dính và hình thành sẹo. Tình trạng này ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng, vòi trứng và khả năng làm tổ của phôi.
Các yếu tố khác
- U xơ tử cung hoặc polyp tử cung cản trở quá trình làm tổ của phôi
- Dị dạng tử cung bẩm sinh
- Tuổi tác: chất lượng và số lượng trứng giảm dần, đặc biệt sau 35 tuổi
- Cân nặng bất thường (quá gầy hoặc quá béo) ảnh hưởng đến nội tiết
Theo WHO, vô sinh ảnh hưởng đến khoảng 1 trong 6 cặp đôi trên toàn thế giới. Đây không phải vấn đề của riêng nam hay nữ mà thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố từ cả hai phía.
Nguyên nhân gây vô sinh ở nữ gồm: vô sinh do di truyền, do tuổi tác, tắc ống dẫn trứng, rối loạn ngày rung trứng, lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung…
4. Các phương pháp chẩn đoán vô sinh
Khi nghi ngờ vô sinh, cả hai vợ chồng đều cần thăm khám và làm các xét nghiệm chuyên sâu.
Chẩn đoán ở nam giới
- Tinh dịch đồ (spermogram): đánh giá số lượng, hình thái, khả năng di chuyển của tinh trùng
- Xét nghiệm nội tiết: kiểm tra FSH, LH, testosterone
- Siêu âm bìu: phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh, u hoặc bất thường cấu trúc
- Sinh thiết tinh hoàn: trong trường hợp không có tinh trùng trong tinh dịch
Chẩn đoán ở nữ giới
- Xét nghiệm nội tiết: AMH, FSH, LH, estradiol, progesterone, hormone tuyến giáp
- Siêu âm đầu dò âm đạo: đánh giá buồng trứng, tử cung, đếm nang noãn
- Chụp tử cung vòi trứng (HSG): kiểm tra sự thông thoáng của vòi trứng
- Nội soi ổ bụng: phát hiện lạc nội mạc tử cung, dính, hoặc tổn thương khác
5. Phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện đại
Y học hiện đại cung cấp nhiều phương pháp hỗ trợ sinh sản với tỷ lệ thành công ngày càng cao.
Kích thích rụng trứng
Sử dụng thuốc uống hoặc tiêm để kích thích buồng trứng sản xuất trứng. Phương pháp này phù hợp với phụ nữ bị rối loạn rụng trứng và thường là bước điều trị đầu tiên.
Bơm tinh trùng vào tử cung (IUI)
Tinh trùng được lọc rửa và đưa trực tiếp vào buồng tử cung vào thời điểm rụng trứng, rút ngắn quãng đường di chuyển của tinh trùng. IUI phù hợp khi tinh trùng yếu nhẹ, vô sinh không rõ nguyên nhân hoặc yếu tố cổ tử cung.
Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF)
IVF là phương pháp hỗ trợ sinh sản phổ biến nhất hiện nay. Trứng được lấy từ buồng trứng, kết hợp với tinh trùng trong phòng thí nghiệm, phôi phát triển trong vài ngày rồi được chuyển vào tử cung. IVF được chỉ định khi tắc vòi trứng, tinh trùng rất ít, lạc nội mạc tử cung nặng hoặc các phương pháp khác thất bại.
Tiêm tinh trùng vào bào tương trứng (ICSI)
Một tinh trùng duy nhất được tiêm trực tiếp vào trứng dưới kính hiển vi. ICSI đặc biệt hiệu quả trong trường hợp tinh trùng rất ít hoặc chất lượng kém.
6. Khi nào cần đi khám?
Các cặp đôi nên chủ động thăm khám bác sĩ chuyên khoa sinh sản trong các tình huống sau:
- Quan hệ đều đặn trên 12 tháng không tránh thai mà chưa thụ thai (6 tháng nếu nữ trên 35 tuổi)
- Phụ nữ có kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh dữ dội hoặc tiền sử viêm nhiễm phụ khoa
- Nam giới có tiền sử giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm tinh hoàn hoặc phẫu thuật vùng sinh dục
- Một hoặc cả hai có tiền sử bệnh lây truyền qua đường tình dục
- Tiền sử sảy thai liên tiếp từ 2 lần trở lên
Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời giúp tăng đáng kể cơ hội thụ thai thành công.
Các cặp vợ chồng quan hệ hơn 1 năm mà chưa có thai thì nên chủ động gặp bác sĩ để thăm khám và tìm phương pháp giải quyết phù hợp.
FAQ
Vô sinh có phải do lỗi của một người không?
Không. Vô sinh có thể xuất phát từ yếu tố nam, yếu tố nữ hoặc cả hai. Khoảng 10–15% trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Cả hai vợ chồng đều cần thăm khám để tìm ra vấn đề và hướng giải quyết phù hợp.
IVF (thụ tinh ống nghiệm) có tỷ lệ thành công bao nhiêu?
Tỷ lệ thành công của IVF phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là tuổi của người phụ nữ. Với phụ nữ dưới 35 tuổi, tỷ lệ có thai sau mỗi chu kỳ IVF dao động khoảng 40–50%. Tỷ lệ này giảm dần theo tuổi, còn khoảng 20–30% ở nhóm 35–40 tuổi.
Lối sống có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản không?
Có. Hút thuốc, uống rượu bia nhiều, thừa cân hoặc thiếu cân, stress kéo dài và tiếp xúc hóa chất độc hại đều làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. Duy trì lối sống lành mạnh, chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng và tập thể dục đều đặn giúp cải thiện sức khỏe sinh sản.
Tóm lại, đối với câu hỏi vô sinh là gì thi đây là vấn đề y khoa phổ biến và hoàn toàn có thể được hỗ trợ bằng y học hiện đại. Nhờ các phương pháp như IUI, IVF và ICSI, nhiều cặp đôi đã thực hiện được ước mơ làm cha mẹ. Điều quan trọng là không nên chủ quan khi có dấu hiệu bất thường. Hãy chủ động thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và lựa chọn phương pháp phù hợp.
Nội dung trong bài mang tính tham khảo và cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe; hiệu quả thực tế có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa, tình trạng sức khỏe và điều kiện cá nhân. Nếu có vấn đề sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Để lại một bình luận