Tinh dịch đồ là gì? Ý nghĩa, cách đọc các chỉ số xét nghiệm

Ngày nay, việc chủ động tầm soát sức khỏe nam khoa trước khi kết hôn đã trở thành một xu hướng văn minh, giúp nam giới chuẩn bị tốt hơn cho kế hoạch sinh con trong tương lai. Trong các danh mục kiểm tra, xét nghiệm tinh dịch đồ giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện những bất thường tiềm ẩn liên quan đến khả năng sinh sản. Vậy tinh dịch đồ là gì? Hãy theo dõi tiếp bài viết dưới đây để biết thêm chi tiết nhé!

Tinh dịch đồ là gì?

Khi đi khám nam khoa, nhiều nam giới thường được chỉ định thực hiện tinh dịch đồ để có cái nhìn tổng quan về sức khỏe sinh lý của bản thân. Vậy tinh dịch đồ là gì? Đây là xét nghiệm phân tích mẫu tinh dịch nhằm đánh giá những đặc điểm quan trọng như thể tích, nồng độ, tổng số tinh trùng, khả năng di động, hình thái và một số chỉ số khác. Thông qua kết quả, bác sĩ có thêm cơ sở đánh giá chất lượng tinh trùng và phát hiện sớm những yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của phái mạnh.

Thực tế, tinh dịch đồ không đơn thuần chỉ là phương pháp đếm số lượng tinh trùng mà còn phản ánh nhiều khía cạnh khác của toàn bộ mẫu tinh dịch. Các thông số được phân tích theo những tiêu chuẩn chuyên môn, qua đó giúp bác sĩ nhận diện những vấn đề như tinh trùng ít, di động kém hoặc hình dạng bất thường.

Tuy nhiên, bạn cần hiểu rằng kết quả này không thể khẳng định chắc chắn một người có bị vô sinh hay không. Ngay cả khi một vài chỉ số nằm ngoài ngưỡng tham chiếu, bác sĩ vẫn cần kết hợp khai thác tiền sử bệnh, thăm khám lâm sàng cùng các xét nghiệm cần thiết khác để đưa ra nhận định chính xác nhất.

Xét nghiệm tinh dịch đồ để làm gì?

Hiện nay, kỹ thuật phân tích tinh dịch đồ được ứng dụng rộng rãi trong nhiều tình huống thăm khám nam khoa, từ kiểm tra sức khỏe sinh sản đến theo dõi kết quả điều trị. Tùy vào tình trạng của mỗi người, bác sĩ có thể chỉ định phương pháp này với những mục đích cụ thể như sau:

Đánh giá ban đầu khi gặp khó khăn trong việc có con

Khi hai vợ chồng quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong khoảng một năm nhưng chưa có thai tự nhiên, cả hai nên đi kiểm tra sớm tại cơ sở chuyên khoa. Đối với nam giới, việc thực hiện tinh dịch đồ giúp bác sĩ đánh giá số lượng, khả năng di động và hình thái tinh trùng, từ đó nhận diện những yếu tố có thể cản trở quá trình thụ tinh. Đây cũng là cơ sở ban đầu để xác định hướng thăm khám chuyên sâu hơn nếu cần.

Theo dõi một số vấn đề hay điều trị nam khoa

Với những người từng gặp tình trạng viêm nhiễm đường sinh dục, giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc có vấn đề liên quan đến tinh hoàn, việc kiểm tra tinh dịch có thể giúp bác sĩ theo dõi những thay đổi về chất lượng tinh trùng. Ngoài ra, sau khi điều trị một số bệnh lý nam khoa, kết quả xét nghiệm còn được sử dụng để đánh giá mức độ đáp ứng điều trị và xem các chỉ số có chuyển biến tích cực hay không.

Đánh giá sau một số thủ thuật khi được chỉ định

Sau khi thực hiện thủ thuật thắt ống dẫn tinh, bác sĩ thường chỉ định nam giới làm tinh dịch đồ để xác nhận trong mẫu tinh dịch không còn tinh trùng trước khi muốn ngưng sử dụng các biện pháp tránh thai khác. Ngược lại, với người đã phẫu thuật nối ống dẫn tinh hoặc can thiệp vùng sinh dục, xét nghiệm này cho biết tinh trùng đã xuất hiện trở lại và hồi phục đến mức nào.

Hỗ trợ lập kế hoạch điều trị hiếm muộn

Trong quá trình điều trị hiếm muộn, kết quả tinh dịch đồ có thể xem như “la bàn định hướng”, giúp các chuyên gia xây dựng phác đồ hỗ trợ sinh sản phù hợp nhất cho từng cặp vợ chồng. Tuy vậy, bạn cũng không cần quá áp lực, bởi phương pháp điều trị không chỉ được quyết định dựa trên vài chỉ số thấp đơn lẻ mà còn dựa vào tuổi tác, dự trữ buồng trứng và tình trạng sức khỏe của người vợ.

Ai nên làm xét nghiệm tinh dịch đồ?

Thực tế, không phải nam giới nào cũng cần thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ thường xuyên. Tuy nhiên, nếu thuộc những trường hợp dưới đây, bạn có thể được bác sĩ khuyến nghị kiểm tra để đánh giá sức khỏe sinh sản:

– Các cặp vợ chồng chưa có thai sau 12 tháng quan hệ đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai.

– Nam giới có tiền sử viêm nhiễm đường sinh dục.

– Người gặp tình trạng giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc bệnh lý tinh hoàn.

– Người cần đánh giá chức năng sinh sản sau thắt ống dẫn tinh.

– Nam giới chuẩn bị thực hiện hóa trị xạ trị.

– Nam giới đang áp dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản theo yêu cầu của bác sĩ.

– Người muốn kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân theo nhu cầu.

Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm tinh dịch đồ?

Để quá trình xét nghiệm diễn ra thuận lợi và hạn chế những sai lệch không đáng có, bạn cần chuẩn bị một vài điều sau đây trước ngày lấy mẫu:

Kiêng xuất tinh theo hướng dẫn của bác sĩ

Thông thường, nam giới cần kiêng xuất tinh khoảng 2-7 ngày trước khi lấy mẫu theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc cơ sở xét nghiệm. Khoảng thời gian này giúp kết quả phản ánh đúng hơn các thông số như thể tích tinh dịch và số lượng tinh trùng. Bạn không nên tự kéo dài thời gian kiêng vì nghĩ rằng càng lâu thì mẫu tinh dịch càng tốt.

Báo cho bác sĩ về thuốc và bệnh gần đây

Nếu bạn vừa trải qua một trận sốt cấp tính hoặc đang bị viêm nhiễm, hãy chủ động thông báo ngay với chuyên gia phụ trách. Bên cạnh đó, bạn cũng cần cung cấp thông tin về các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang hoặc vừa ngưng sử dụng. Đừng tự ý ngưng thuốc để chuẩn bị lấy mẫu nếu chưa có chỉ định chuyên môn.

Tuân thủ hướng dẫn của nơi xét nghiệm

Mỗi cơ sở có thể áp dụng quy trình lấy và bảo quản mẫu riêng, vì vậy bạn nên hỏi kỹ nhân viên y tế trước ngày thực hiện. Nếu được yêu cầu lấy mẫu tại nhà, hãy sử dụng dụng cụ chuyên dụng, giữ mẫu theo đúng điều kiện và đưa đến phòng xét nghiệm trong thời gian quy định.

Cách lấy mẫu tinh dịch đồ đúng

Việc lấy mẫu đúng cách giúp hạn chế thất thoát tinh dịch và đảm bảo các thông số được phân tích chính xác hơn. Sau đây là những bước thực hiện đúng cách:

– Vệ sinh trước khi lấy mẫu: Bạn nên rửa tay và vệ sinh sạch vùng kín, sau đó lau khô bằng khăn sạch.

– Sử dụng dụng cụ chuyên dụng: Bạn cần xuất tinh trực tiếp vào lọ đựng vô khuẩn do cơ sở xét nghiệm cung cấp.

– Thu toàn bộ tinh dịch: Bạn cố gắng hứng trọn hết chất dịch, đặc biệt là phần tinh dịch đầu tiên vì thường chứa nhiều tinh trùng.

– Không dùng chất bôi trơn thông thường: Bạn tránh sử dụng gel bôi trơn hoặc bao cao su thông thường khi lấy mẫu, trừ khi cơ sở cho phép loại chuyên dụng.

– Báo nếu mẫu bị thất thoát: Nếu làm rơi hoặc bỏ sót một phần tinh dịch, hãy thông báo ngay cho nhân viên y tế.

– Ghi lại thời gian lấy mẫu: Bạn nên ghi chính xác thời điểm xuất tinh để phòng xét nghiệm theo dõi thời gian tiếp nhận.

– Vận chuyển đúng cách nếu lấy mẫu tại nhà: Bạn cần đậy kín lọ, bảo quản và đưa mẫu đến cơ sở xét nghiệm theo đúng thời gian và nhiệt độ được hướng dẫn.

Quy trình xét nghiệm tinh dịch đồ diễn ra như thế nào?

Sau khi bạn nộp mẫu, kỹ thuật viên sẽ xử lý và phân tích theo từng bước rồi trả kết quả trong khoảng một đến vài ngày tùy cơ sở. Cụ thể, quy trình diễn ra như sau:

– Tiếp nhận và kiểm tra mẫu: Nhân viên xác nhận thông tin, thời điểm lấy mẫu và tình trạng mẫu trước khi phân tích.

– Để mẫu hóa lỏng: Mẫu tinh dịch được giữ trong điều kiện phù hợp để chuyển từ trạng thái đông đặc sang dạng lỏng tự nhiên.

– Đánh giá đại thể: Kỹ thuật viên quan sát các đặc điểm như thể tích, màu sắc, độ nhớt, độ hóa lỏng và độ pH của tinh dịch.

– Đánh giá vi thể: Mẫu được soi dưới kính hiển vi để xác định nồng độ, tổng số lượng, khả năng vận động, tỷ lệ sống và hình thái của tinh trùng, đồng thời ghi nhận các loại tế bào khác nếu có.

– Trả kết quả: Các chỉ số được tổng hợp vào phiếu kết quả, kèm theo giá trị tham chiếu để bạn đối chiếu.

– Bác sĩ phân tích các chỉ số trên phiếu kết quả kết hợp cùng tiền sử bệnh lý của bạn, từ đó đánh giá sức khỏe sinh sản, giải thích những bất thường (nếu có) và tư vấn hướng kiểm tra hoặc điều trị phù hợp.

Các chỉ số tinh dịch đồ có ý nghĩa gì?

Kết quả tinh dịch đồ gồm nhiều thông số phản ánh lượng tinh dịch, số lượng, khả năng di chuyển và đặc điểm của tinh trùng. Mỗi chỉ số mang một ý nghĩa riêng, cụ thể như sau:

– Thể tích tinh dịch (Semen volume): Cho biết lượng tinh dịch được xuất ra trong một lần xuất tinh, phản ánh hoạt động của túi tinh, tuyến tiền liệt và các tuyến sinh dục phụ.

– Nồng độ tinh trùng (Sperm concentration): Chỉ số này cho biết có bao nhiêu triệu tinh trùng trong mỗi mililit tinh dịch.

– Tổng số tinh trùng (Total sperm number): Đây là số lượng tinh trùng có trong toàn bộ mẫu tinh dịch, được tính bằng nồng độ nhân với thể tích.

– Tổng độ di động (Total motility): Thể hiện tỷ lệ tinh trùng còn khả năng di chuyển, bao gồm cả nhóm bơi tiến tới và nhóm chỉ chuyển động tại chỗ.

– Di động tiến tới (Progressive motility – PR): Đây là tỷ lệ tinh trùng có khả năng bơi về phía trước theo một quỹ đạo nhất định.

– Không tiến tới (Non-progressive – NP): Nhóm này gồm những tinh trùng vẫn cử động nhưng chỉ di chuyển tại chỗ, không bơi tiến lên.

– Bất động (Immotile – IM): Tỷ lệ tinh trùng không có chuyển động khi quan sát dưới kính hiển vi.

– Hình thái bình thường (Normal morphology): Tỷ lệ tinh trùng có hình dạng đạt tiêu chuẩn về đầu, cổ, đoạn giữa và đuôi.

– Tỷ lệ sống (Vitality): Số phần trăm tinh trùng còn sống trong mẫu, kể cả những tế bào không di chuyển.

– Độ pH: Phản ánh tính axit hoặc kiềm của tinh dịch, chịu tác động từ dịch tiết của túi tinh và tuyến tiền liệt.

– Hóa lỏng và độ nhớt: Thời gian hóa lỏng cho biết cần bao lâu để chuyển từ dạng đông đặc sang dạng lỏng, còn độ nhớt thể hiện mức độ kéo sợi của mẫu. Cả hai yếu tố này đều tác động đến khả năng di chuyển của tinh trùng.

– Bạch cầu và tế bào khác: Sự hiện diện của bạch cầu, tế bào biểu mô hoặc các thành phần khác có thể gợi ý dấu hiệu viêm nhiễm hoặc những bất thường trong mẫu. Thế nhưng, chỉ số bạch cầu tăng không đồng nghĩa với việc bạn chắc chắn bị nhiễm trùng.

Bảng tham chiếu tinh dịch đồ WHO 6th Edition

Sau khi đã hiểu ý nghĩa từng chỉ số, bạn có thể đối chiếu kết quả của mình với bảng tham chiếu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phiên bản thứ 6, công bố năm 2021. Các con số dưới đây là giới hạn dưới tham chiếu, tức là mức thấp nhất thường gặp ở nam giới có khả năng sinh sản bình thường, chứ không phải “thước đo” tuyệt đối để khẳng định một người có thể sinh con hay vô sinh. Vì vậy, nếu có chỉ số thấp hơn một chút, bạn đừng vội lo lắng mà hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá toàn diện.

Chỉ số	Giới hạn dưới tham chiếu
Thể tích tinh dịch	≥ 1,4 mL
Nồng độ tinh trùng	≥ 16 triệu/mL
Tổng số tinh trùng	≥ 39 triệu/lần xuất tinh
Tổng độ di động (PR + NP)	≥ 42%
Di động tiến tới (PR)	≥ 30%
Tỷ lệ sống	≥ 54%
Hình thái bình thường	≥ 4%
Độ pH	Từ 7,2 – 7,8
Hóa lỏng	Trong vòng 60 phút
Tế bào bạch cầu (Leukocytes)	< 1 triệu/mL

Cách đọc kết quả tinh dịch đồ từng bước

Cầm phiếu kết quả trên tay, bạn không cần hiểu hết mọi con số ngay lập tức. Thay vào đó, bạn hãy lần lượt đọc theo 7 bước dưới đây để hiểu sơ bộ tình trạng tinh dịch, còn việc đánh giá và kết luận cuối cùng nên để bác sĩ thực hiện:

– Bước 1: Xem phiếu kết quả ghi theo bộ giá trị tham chiếu nào, vì mỗi phòng xét nghiệm có thể áp dụng tiêu chuẩn WHO ở các phiên bản khác nhau.

– Bước 2: Kiểm tra thể tích tinh dịch, vì chỉ số này cho biết lượng mẫu thu được và đây cũng là cơ sở để tính tổng số tinh trùng.

– Bước 3: Phân biệt rõ nồng độ với tổng số tinh trùng, bởi một bên là số lượng trong mỗi mL còn bên kia là số lượng trong toàn bộ mẫu.

– Bước 4: Chú ý tổng độ di động, đặc biệt là nhóm di động tiến tới, vì đây là những tinh trùng có khả năng bơi về phía trứng.

– Bước 5: Xem tiếp hình thái và tỷ lệ sống để có cái nhìn đầy đủ hơn về đặc điểm và tình trạng của tinh trùng.

– Bước 6: Đặt các chỉ số quan trọng cạnh nhau thay vì đánh giá riêng lẻ, bởi một thông số bất thường chưa đủ phản ánh toàn bộ chất lượng tinh dịch.

– Bước 7: Cung cấp cho bác sĩ thông tin về điều kiện lấy mẫu, tiền sử bệnh và thời gian mong con để được giải thích kết quả chính xác hơn.

Những thuật ngữ thường gặp trên kết quả tinh dịch đồ

Trên phiếu xét nghiệm, bạn có thể bắt gặp một số thuật ngữ tiếng Anh dùng để mô tả những bất thường về số lượng, tính di động, hình thái hoặc sức sống của tinh trùng. Giải thích cụ thể từng thuật ngữ như sau:

– Oligozoospermia (tinh trùng ít): Có nghĩa nồng độ hoặc tổng số tinh trùng thấp hơn ngưỡng tham chiếu.

– Azoospermia (không có tinh trùng): Không tìm thấy tinh trùng trong mẫu tinh dịch sau khi đã được kiểm tra kỹ tại phòng xét nghiệm.

– Asthenozoospermia (tinh trùng yếu): Tinh trùng di động thấp hoặc khả năng bơi tiến tới kém.

– Teratozoospermia (tinh trùng dị dạng): Tỷ lệ tinh trùng có hình thái bình thường thấp hơn mức tham chiếu.

– Necrozoospermia (tinh trùng chết nhiều): Tỷ lệ tinh trùng còn sống thấp, tức phần lớn tinh trùng trong mẫu đã chết.

– OAT: Là cách gọi tắt khi một mẫu tinh dịch đồng thời có tinh trùng ít, di động kém và hình thái bất thường.

Nếu kết quả tinh dịch đồ bất thường thì bước tiếp theo là gì?

Khi nhận về một phiếu xét nghiệm có các thông số nằm ngoài ngưỡng tham chiếu, bạn đừng quá hoang mang hay tự ý dùng thuốc, mà hãy cùng bác sĩ thực hiện các việc sau:

– Không tự mua thuốc: Bạn đừng vội dùng thuốc bổ tinh trùng hay thực phẩm chức năng khi chưa biết nguyên nhân, vì việc sử dụng không đúng thuốc chỉ gây tốn kém mà chẳng mang lại lợi ích gì.

– Làm lại tinh dịch đồ: Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm lần hai sau một khoảng thời gian để xác nhận kết quả, vì chất lượng tinh trùng có thể dao động giữa các lần lấy mẫu.

– Xem xét kiểu bất thường: Bác sĩ sẽ nhìn xem vấn đề nằm ở số lượng, khả năng di động, hình thái, thể tích hay nhiều chỉ số cùng lúc để định hướng bước kiểm tra tiếp theo.

– Khám nam khoa: Bác sĩ sẽ kiểm tra trực tiếp cơ quan sinh dục để phát hiện các bất thường về tinh hoàn, ống dẫn tinh hoặc dấu hiệu viêm nhiễm.

– Xét nghiệm nội tiết: Bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra FSH, LH và testosterone khi nghi ngờ rối loạn hormone ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh trùng.

– Xét nghiệm di truyền: Trong một số trường hợp cụ thể, chẳng hạn khi tinh trùng rất ít hoặc không có, bác sĩ sẽ tư vấn làm xét nghiệm di truyền.

– Khám song song cho vợ: Theo khuyến nghị của Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (ASRM), cả hai vợ chồng nên được đánh giá sức khỏe sinh sản đồng thời để sớm xác định các yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.

Hy vọng rằng những thông tin Sexshop18 chia sẻ trên đây đã giúp bạn hiểu rõ tinh dịch đồ là gì cũng như biết cách đọc các chỉ số quan trọng trên phiếu xét nghiệm. Nếu phát hiện kết quả bất thường, bạn đừng quá lo lắng mà hãy đến bệnh viện chuyên khoa để được kiểm tra và tư vấn cụ thể. Việc tìm đúng nguyên nhân sẽ giúp hai vợ chồng lựa chọn hướng chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp hơn.

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa.